|
Het staat
er nog
De overlevende
van de tweeling
Heeft de
ruimte van de ander ook ingenomen
Omspannen door
nieuw witte huid
Het verbergt
zich
Met voor zich
verkeer dat zich
in nieuwe
bochten wringt
En een weg die
kinderverlamd
Het
rechterbeen zwaait voor het linker
Om rechtdoor
te kunnen gaan
En naast en
achter zich
In plaats van
hof
Auto's
die tweedehands worden verkocht
En
verder achter zich
in
plaats van veld
De autosnelweg
Met snel alles
er naartoe
En snel alles
er vanaf
Het staat er
nog
Het
geboortehuis
Maar vraag
niet hoe
Het staat er
nog
En dat is goed
(uit:
Aan De Lange Weg van Meurs A.M.)
(Deze
tekst werd door Billy Hoyer op muziek gezet en is gezongen door Joep
Eikenboom en begeleid door de band van Billy Hoyer, Snowflake, te horen
als slot van het hoorspel AandeLangeWeg.
|
|
|
|
Door een regen van bommen holt de tante met de
pasgeboren baby naar de schuilkelder. Een zuil van zand en modder spuit
op. Een dikke tak breekt af en zakt krakend door de andere takken op de
grond. Scherven vliegen de kippenren aan de zijkant van het huis in, de
kippen rennen krijsend het hok
binnen, een blijft er liggen. Die gaat straks in de pot.
Het
is een wonder dat er geen bom valt op het blok van twee in de eerste bocht
van de Lange Weg waar in de linker woning Anneke Weels net haar tweede
kind ter wereld heeft gebracht.
De
tante is uit de achterdeur gekomen en spurt tussen kolenhok en plee links
en lindeboom rechts tot aan de schapendraad van de hof van de buren. Die
hof ligt voor een groot deel achter het huis van Anneke, want die van haar
begint naast haar woning en loopt dan net als die van de buren zo ‘n
vijftig meter naar achter. De tante rent langs de draad naar links,
voorbij de jonge perzikboompjes die uit de pitten zijn gegroeid die vader
Leo daar drie jaar geleden bij de geboorte van het eerste kind in de grond
heeft gestopt. Dat kind, een meisje, is nu ernstig ziek. En anderhalf jaar
na de geboorte van dat eerste heeft Anneke een miskraam gehad. Met de baby
die nu onderweg is naar de schuilkelder, een jongen, moet het goed
gaan!
|
|
"We moeten wel lachen," zeggen de Vrouwen van de Eerste
Huizen, "zoals jij je geboorte beschrijft. Wat een sensatie! En dan
al die getallen en de beschrijving van die gang naar de schuilkelder in de
tuin, wat een precisie. Je tante Josje hield indertijd een beetje van
sensatie, maar jij kunt er achteraf ook wat van. Zijn er bommen gevallen
aan de Lange Weg? Wij geloven er niks van. Wij kunnen ons niet herinneren
dat er de hele oorlog ergens anders bommen zijn gevallen dan op het
vliegveld en in Sas, en dat laatste erg genoeg. Is er eigenlijk op de dag
van jouw geboorte wel gebombardeerd? Ja, dat zul je wel uitgezocht hebben.
Zo bijdehand ben je wel."
Als je over De Lange Weg schrijft kun je niet heen om de Vrouwen van de
Eerste Huizen. Want ze wonen daar inderdaad in die eerste huizen als je
vanaf de stad komt, en vanaf daar lopen ze dagelijks over De Lange Weg
naar de sigarenfabriek, de school, de kerk en het patronaat en de winkels,
want alles ligt voor ze, daar zijn het De Vrouwen van de Eerste Huizen
voor. Achter ze ligt de stad en over de lange dijk naar de stad gaan ze
met de bus of soms met de fiets en alleen bij bijzondere gelegenheden. Ze
kennen elk huis en elke bewoner aan de Lange Weg beter dan A.M., kortom
hij heeft ze nodig.
|
|
|
|
|
|
(Brigitte
Bardot)
...en
hij sluipt helemaal naar de voorkant van zijn tuin, omdat hij dan pas de
voorkant van het huis ernaast kan zien waar Brigitte Bardot op het trapje
de ramen doet. Eigenlijk zou hij nog verder naar voren willen maar dan
moet hij zich blootgeven en tussen de struiken uitkomen, en eigenlijk zou
hij nóg verder willen gaan en achter haar gaan staan en zijn hand
uitsteken naar dat jonge strakke kruis.
En als zij klaar
is en
al rekkend en bukkend alles heeft laten zien wat ze in haar bloesje en
onder haar rokje heeft, sluipt hij terug, slaat een kruis, haalt zijn
rozenkrans uit zijn broekzak en kust vol wroeging en spijt het kruis en
mompelt: "JezusMaria, vergeef uw zondaar."
En ‘s middags schiet hij gefrustreerd met zijn windbuks op de kont in
een korte manchesterbroek van een jongen die appels in zijn boomgaard komt
stelen. Surrogaat, het verkeerde wapen en de verkeerde kont.
|
|
|
|
|
|
|
(Josje)
We
kwamen in een leegstaand sigarenfabriekje aan De Lange Weg te wonen, de
Gender liep er vlak achter en de ratten schoten weg op de binnenplaats.
Het was maar voor kort, we kregen al gauw een huis in de Kerkstraat, maar
na een paar jaar trokken we in dit huis aan De Lange Weg naast het
voormalige sigarenfabriekje waarin ondertussen al weer andere
Gelderlanders woonden.
|
| |
|
|
Als hij, zelf
aan het eind van het zijpad, hem in de hoge heg verbergt, zijn zij al bij
de school of onzichtbaar voor hem in een van de inhammen van de
Schoolstraat hun spelletjes aan het doen… plots afgebroken door de
meester die de straat vult met het geluid van de bel die hij hoog alle
kanten opzwaait en waarmee hij van overal de hollende kinderen naar zich
toe trekt.
Jantje wil niet hollen. Hij begint met zijn
ogen te knipperen om het eronder te houden, versnelt wel zijn pas, terwijl
hij probeert steeds enkele kinderen tussen zichzelf en de man met de bel
te hebben. Het kost zo ‘n inspanning dat hij al gauw niet meer weet wat
het belangrijkst is: het eronder houden of iemand tussen hemzelf en de
meester houden, terwijl dit laatste toch alleen dient voor het eerste.
Maar dan voelt hij dat gaat gebeuren wat in
ieder geval zou gebeuren wanneer het laatste kind voor hem weg is, en
waartegen nu steeds heviger knipperen niet meer helpt: het stijgt omhoog
tot achter in zijn nek.
En dan begint ook hij te hollen, met de bedoeling dat hollen de
oorzaak te laten lijken voor wat weer onhoudbaar bleek: het hevig rode
hoofd dat nu op zijn schouders brandt en waarmee hij de meester voorbij
rent, terwijl hij “pf, pf” puft en met natte ogen naar de man kijkt,
die meteen na hem de bel stopt en achter hem aan de school in loopt.
|
 |
 |
Hij dwingt zichzelf op de lijn, maar hoe kan het dan dat hij
de jongen naar zich ziet kijken, en dan ook plotseling dat ziet zitten
waar het allemaal om gaat?... zo opvallend dat het belachelijk is naar
iets te vragen dat zo duidelijk aanwezig is en daar boven een stukje uit
de gordijnroe steekt. |
| En terwijl het met de lijn op zijn papier helemaal misgaat
en hij het onstuitbaar voelt komen opzetten, denkt hij: ze sluit nu de
deur en, hoe zacht ze het ook doet, het klinkt door de hele meisjesschool.
Op de stoep kan ze twee dingen doen: rechtsaf en dan voor de school langs
en dan weer rechts door het Maagdenpad, of meteen links over het
schoolplein en door het poortje in de haag van het klooster gaan, en als
ze dat doet is ze er eerder en kan elk ogenblik binnenkomen! |
 |
 |
Aan
de linkerkant van de weg waar ze over het fietspad lopen zijn nu geen
huizen meer, aan de overkant zijn de Acht-Huizen, een
eigenaardige rij aan elkaar gebouwde woningen zoals je die verder in het
dorp nergens ziet. Alle huizen hebben een voortuintje met een laag
ligusterhaagje, maar bij Teunis is dit vervangen door een smeedijzeren
hekje met versieringen. Het is bekend dat vrouw Teunis het geld dat haar
man in de mijn verdient graag gebruikt voor uiterlijk vertoon, met name
voor de opsmuk van haar huis.
"Mijn
huisbaas heeft de huur opgezegd," zegt Anneke. "Ik zal toch niet
daar in de Acht-Huizen terechtkomen zeker!" Ze lacht,
maar thuis heeft ze er veel om gehuild. Dat kon er nog wel bij.
(...)
Als er een brommer een van de gangetjes, tunneltjes, tussen de Acht-Huizen
in rijdt, is het geluid oorverdovend, je zit in een bombardement, het
geluid kan niet weg, weerkaatst, botst tegen zichzelf op, je zit te
trillen. Wanneer Adri de Laat op zijn brommer thuiskomt hoor je hem
“hoho, hoho!” roepen en met een klap tegen de poort tot stilstand
komen. De poorten staan in een punt op het gangetje, één voor het met
betonnen schuttingen afgezette binnenplaatsje aan de linkerkant en één
voor dat aan de rechterkant.
Vrouw de Laat is dan plotseling omringd door
motorgeronk en ze schrikt wakker met de stopmand op haar schoot, met haar
piekhaar van onbestemde kleur, haar altijd bolle buik onder de vale
blauwgebloemde schort en haar ondoorzichtige vleeskleurige kousen.
“Hij is thuis,” zegt ze met een hoge hese stem.
(...) Van
de Acht-Huizen zijn twee woningen afgebroken, voor de nieuwe weg, zoals de
meeste huizen waarvan we verteld hebben. Voorheen de Acht-Huizen.
|
|
|
(Het Liefdegesticht) Naast het patronaat lag de
meisjesschool, en als je door de poortjes achter de meisjesschool en de
fröbelschool ging kwam je via de kloosterhof bij het klooster, waar de
nonnen vandaan kwamen om les te geven aan de meisjesschool en de
bewaarschool en waar je als oudje terechtkwam wanneer je niet meer
zelfstandig kon wonen. Misschien noemden de nonnen vanwege dat laatste het
klooster wel het Liefdegesticht.
(...) Ze mogen niet samen wonen, al zijn ze veertig of zestig jaar
getrouwd. Ze moeten heel de dag op de zaal bij andere oude mannen zitten,
en hun vrouw in een andere zaal bij andere oude mannen. En 's nachts
slapen de mannen op de mannenzaal en de vrouwen op de vrouwenzaal. Soms
zag je zo'n stel dan heel zielig even samen op de gang staan. Tot er zo'n
verrekte non aankwam die ze weer uit elkaar haalde. Geen wonder dat die
mannen achter de jonge meiden aan gingen. Het was het enige verzetje dat
ze hadden.
|
| Hanna Bosmans haalde diep adem: “Tenzij je geld hebt om
op een eigen kamer te wonen. Bovendien weet iedereen dat de
maatschappelijk werkster die bij sommige van die rijke mannetjes op bezoek
komt gewoon een hoer is, waarom zit anders bij die bezoeken de kamer
steeds op slot? Maar voor de gewone mannetjes, die daar samen in de zaal
de hele dag boeren en scheten zitten te laten en niet van de zaal af
mogen, is dat er allemaal niet bij. Ze zitten maar versuft in die zaal hun
sigaar of pijp te roken. Het stinkt er altijd, en ook daar moeten de
meisjes proberen schoon te maken, terwijl de mannetjes nauwelijks opzij
gaan, niet eens opzij kúnnen gaan vaak.”
(...) De rijke dames van het dorp ronselden hun
dienstmeisjes onder de ouder wordende werkmeisjes van het klooster. Eerst
was er uit de meisjes die met hun veertiende van de huishoudschool kwamen
al de vrij scherpe selectie wie er in het klooster mocht werken. In de
eerste jaren viel er dan een flink aantal af. En als ze een jaar of
zeventien, achttien waren werden de besten doorgesluisd naar de rijke
dames van het dorp of zelfs van de stad. Eigenlijk werden ze gewoon
doorverkocht, want de dames leverden een forse vrijwillige bijdrage voor
de armen van het klooster.
|
|
Meurs
A.M., met de altijd alerte, kenner van zijn werk bij uitstek Jan Jumelet
uit Maarssen, pal achter hem. 
